Umowa o praktykę absolwencką — zasady, limity i wynagrodzenie

Ten tekst jest częścią przewodnika Zmiany w prawie pracy 2026 — co dotyczy osoby szukającej pracy.

Praktyka absolwencka nie jest ani umową o pracę, ani zleceniem — rządzi nią odrębna ustawa z 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (Dz.U. 2009 nr 127 poz. 1052), która daje firmie dużo swobody, a osobie odbywającej praktykę mało uprawnień. Poniżej: kto może podpisać taką umowę, ile wolno na niej zarobić w 2026 r., czego ta umowa Cię pozbawia i co sprawdzić przed podpisem. Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.

Czym jest praktyka absolwencka i do ilu lat można ją podpisać

Praktyka absolwencka to odbywanie praktyki u podmiotu przyjmującego na podstawie pisemnej umowy cywilnoprawnej z ustawy z 2009 r., dostępnej dla osoby, która ukończyła co najmniej gimnazjum albo ośmioletnią szkołę podstawową i w dniu rozpoczęcia praktyki nie ukończyła 30. roku życia. Celem ustawowym jest zdobycie umiejętności praktycznych, a nie praca zarobkowa.

Dwie rzeczy myli się najczęściej. Dyplom uczelni nie jest wymagany: „absolwencka” w nazwie nie oznacza absolwenta studiów, tylko absolwenta szkoły. Liczy się też wiek w dniu startu praktyki, a nie w dniu podpisania umowy. Ponieważ to nie stosunek pracy, nie działają tu mechanizmy z Kodeksu pracy — ani zasady umowy na okres próbny, ani limity umów na czas określony.

Co musi zawierać umowa o praktykę absolwencką i ile maksymalnie może trwać

Umowa o praktykę absolwencką musi być zawarta na piśmie i określać rodzaj pracy, okres odbywania praktyki, tygodniowy wymiar czasu pracy oraz wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli praktyka jest odpłatna; jedna umowa może obejmować najwyżej 3 miesiące. Nie może też dotyczyć pracy szczególnie niebezpiecznej w rozumieniu przepisów BHP.

Limit trzech miesięcy jest podwójny i tu najczęściej dochodzi do nadużyć. Kolejna umowa między tym samym praktykantem a tym samym podmiotem jest możliwa wyłącznie na łączny okres nieprzekraczający 3 miesięcy: dwie umowy po sześć tygodni są w porządku, ale czwarty miesiąc u tej samej firmy wymaga już innej podstawy — zlecenia albo umowy o pracę.

Ile można zarobić na praktyce absolwenckiej i czy może być bezpłatna

Praktyka absolwencka może być odpłatna albo nieodpłatna, a jeżeli jest odpłatna, miesięczne świadczenie nie może przekroczyć dwukrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę — przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł brutto w 2026 r. górny limit wynosi 9612 zł brutto miesięcznie. Rok wcześniej, przy minimalnej płacy 4666 zł, limit sięgał 9332 zł.

Dolnej granicy ustawa nie ustala. Nieodpłatna praktyka absolwencka jest w pełni legalna i nadal stanowi znaczną część ofert, zwłaszcza w mediach, kulturze i organizacjach pozarządowych. Jeżeli w umowie nie ma słowa o świadczeniu pieniężnym, praktyka jest bezpłatna — ten brak wyłap przed podpisem, nie po pierwszej wypłacie. Górny pułap rośnie co roku razem z minimalnym wynagrodzeniem, więc kwoty krążące w sieci sprawdzaj z rokiem — dokładnie tak, jak widełki płacowe w ogłoszeniu.

Czy z praktyki absolwenckiej są składki ZUS i czy płaci się podatek

Praktyka absolwencka nie jest tytułem do ubezpieczeń, więc podmiot przyjmujący nie zgłasza praktykanta do ZUS i nie opłaca za niego składki emerytalnej, rentowej, chorobowej, wypadkowej ani zdrowotnej — niezależnie od tego, czy praktyka jest płatna, czy bezpłatna. Nie ma też składek na Fundusz Pracy i FGŚP, ale podatek dochodowy od świadczenia już się pojawia.

Świadczenie jest przychodem z innych źródeł (art. 20 ustawy o PIT). Praktykant, który nie ukończył 26 lat, korzysta z ulgi dla młodych (art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT, limit 85 528 zł rocznie) — praktyki absolwenckie objęto tym zwolnieniem od 1 stycznia 2021 r. Od praktykanta po 26. roku życia podmiot pobiera zaliczkę według stawki 12%, a po złożeniu PIT-2 pomniejsza ją o 1/12 kwoty zmniejszającej podatek. Rozliczenie roczne odbywa się na podstawie PIT-11.

Największa luka dotyczy zdrowia. Absolwent studiów zachowuje prawo do świadczeń NFZ jeszcze przez 4 miesiące od ukończenia studiów albo skreślenia z listy studentów, a zgłoszenie jako członek rodziny jest możliwe tylko w trakcie nauki i najdłużej do ukończenia 26 lat. Później praktyka ubezpieczenia zdrowotnego nie daje — rejestracja w powiatowym urzędzie pracy bywa jedynym sposobem, żeby je mieć.

Czy praktykant ma prawo do urlopu i jak zerwać umowę o praktykę absolwencką

Praktykantowi nie przysługuje urlop wypoczynkowy, dodatkowe dni wolne ani wynagrodzenie chorobowe, a samą umowę rozwiązuje się na piśmie: nieodpłatną w każdym czasie i bez podania przyczyny, odpłatną z siedmiodniowym terminem wypowiedzenia. Ustawa stosuje do praktyki tylko wyliczone przepisy Kodeksu pracy (art. 4), a świadczeń chorobowych i ochrony przed wypowiedzeniem wśród nich nie ma. Katalog jest zamknięty:

• art. 18(3a)–18(3e) — równe traktowanie i zakaz dyskryminacji,
• art. 129 § 1 — 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin tygodniowo,
• art. 131 § 1 — przeciętnie 48 godzin tygodniowo łącznie z nadgodzinami,
• art. 132 § 1 — 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego,
• art. 133 § 1 — 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego,
• art. 134 — przerwa w pracy,
• art. 151(7) — zasady pracy w porze nocnej.

Wszystko poza tą listą zależy od dobrej woli firmy albo od zapisu w umowie — chcesz mieć wolne na egzamin, wpisz to do umowy przed podpisaniem. Rozwiązanie umowy działa symetrycznie: przy praktyce bezpłatnej firma także może Cię pożegnać z dnia na dzień, bez uzasadnienia i bez odprawy. Wypowiedzenie złóż z datą i podpisem, a kopię z potwierdzeniem odbioru zachowaj.

Czy praktyka absolwencka wlicza się do stażu pracy i czy odbiera status bezrobotnego

Praktyka absolwencka nie wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, ani do okresów składkowych liczonych do emerytury, ale nie odbiera statusu osoby bezrobotnej.

Staż pracy: nowelizacja Kodeksu pracy z 26 września 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1423), stosowana od 1 stycznia 2026 r. w jednostkach sektora finansów publicznych i od 1 maja 2026 r. u pozostałych pracodawców, dolicza do stażu m.in. zlecenia i działalność gospodarczą, ale warunkiem są opłacone składki emerytalno-rentowe. Praktyka nie jest tytułem do ubezpieczeń, więc pozostaje poza reformą; szczegóły tego, co wlicza się do stażu pracy przy zleceniu i B2B, opisujemy osobno, podobnie jak pozostałe zmiany w prawie pracy w 2026 r..

Status bezrobotnego: odbywanie praktyki go nie przerywa i nie trzeba się wyrejestrowywać — wystarczy okazać umowę właściwemu powiatowemu urzędowi pracy. Jest jednak próg pieniężny: jeżeli świadczenie przekracza połowę minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2026 r. więcej niż 2403 zł brutto miesięcznie, wypłata zasiłku dla bezrobotnych zostaje wstrzymana. Nie myl też praktyki absolwenckiej ze stażem z urzędu pracy — to inna podstawa prawna, inne finansowanie i inne skutki dla stażu pracy.

Zaświadczenie z art. 7 — jedyny dowód praktyki, który wpiszesz do CV

Na Twój wniosek podmiot przyjmujący ma obowiązek wystawić na piśmie zaświadczenie o rodzaju wykonywanej pracy i umiejętnościach nabytych w czasie praktyki (art. 7 ustawy). Świadectwo pracy tu nie powstaje, a wpisu do ZUS nie ma — to zaświadczenie jest jedynym twardym dowodem, że praktyka się odbyła.

Złóż wniosek na tydzień przed ostatnim dniem i poproś o wymienienie konkretnych narzędzi i zadań, a nie samego okresu. Dobrze napisane zaświadczenie ratuje sytuację, w której później zderzysz się z brakiem referencji od byłego pracodawcy.

Zasady opisu są takie same jak przy każdym innym doświadczeniu: czasownik, zakres, liczba. Gdzie umieścić taki wpis, tłumaczy poradnik o tym, jak opisać praktyki zawodowe w CV, a gotowy opis wygenerujesz w kreatorze ŁatweCV.

Co zmieni projekt ustawy o stażach dla przyszłych praktykantów

Projekt ustawy o stażach (nr UD307), przygotowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zakłada uchylenie ustawy o praktykach absolwenckich z 2009 r. i zastąpienie jej stażem na podstawie umowy o pracę, ale na dziś jest to wciąż projekt na etapie rządowym. Do wykazu prac Rady Ministrów trafił 16 września 2025 r., konsultacje ruszyły 21 listopada 2025 r., a nowa wersja z 21 kwietnia 2026 r. została skierowana do konsultacji ponownie.

Projekt przewiduje w tej wersji zniesienie limitu wieku, umowę o pracę dla stażysty, wynagrodzenie nie niższe niż 65% minimalnego wynagrodzenia, maksymalnie 6 miesięcy stażu i zakaz kierowania na staż przez agencje pracy tymczasowej pod karą od 3 do 30 tys. zł. Planowane wejście w życie to 1 stycznia 2027 r., a projekt nie trafił jeszcze do Sejmu.

Dla kogoś, kto podpisuje umowę teraz, wniosek jest jeden: obowiązują wyłącznie zasady z ustawy z 2009 r., a nagłówki zapowiadające koniec bezpłatnych praktyk są przedwczesne. Postęp prac śledź na stronach Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Checklista

Częste pytania

Do ilu lat można iść na praktykę absolwencką?

Praktykę absolwencką może odbywać osoba, która ukończyła co najmniej gimnazjum albo ośmioletnią szkołę podstawową i która w dniu rozpoczęcia praktyki nie ukończyła 30. roku życia. Liczy się wiek w dniu startu praktyki, a nie w dniu podpisania umowy — jeśli 30. urodziny wypadają w trakcie praktyki, umowa pozostaje ważna. Dyplom uczelni nie jest wymagany.

Ile można zarobić na praktyce absolwenckiej?

Miesięczne świadczenie pieniężne nie może przekroczyć dwukrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł brutto w 2026 r. górny limit wynosi 9612 zł brutto miesięcznie (w 2025 r. było to 9332 zł). Ustawa nie ustala dolnej granicy, więc praktyka absolwencka może być również nieodpłatna — i wtedy nie jest to naruszenie przepisów.

Czy z praktyki absolwenckiej odprowadza się składki ZUS?

Nie. Praktyka absolwencka nie jest tytułem do ubezpieczeń, więc podmiot przyjmujący nie zgłasza praktykanta do ZUS i nie opłaca składki emerytalnej, rentowej, chorobowej, wypadkowej ani zdrowotnej — niezależnie od tego, czy praktyka jest płatna, czy bezpłatna. Nie odprowadza też składek na Fundusz Pracy i FGŚP. Praktykant musi zapewnić sobie ubezpieczenie zdrowotne z innego tytułu.

Czy praktyka absolwencka wlicza się do stażu pracy i do emerytury?

Nie wlicza się ani do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (wymiar urlopu, nagroda jubileuszowa, odprawa), ani do okresów składkowych liczonych do emerytury. Nowelizacja doliczająca do stażu pracy zlecenia i działalność gospodarczą wymaga opłaconych składek emerytalno-rentowych, a od praktyki absolwenckiej żadne składki nie idą, więc pozostaje ona poza tą reformą.

Jak zerwać umowę o praktykę absolwencką?

Praktykę nieodpłatną każda ze stron może rozwiązać na piśmie w każdym czasie, bez podania przyczyny i bez okresu wypowiedzenia. Praktykę odpłatną rozwiązuje się na piśmie z siedmiodniowym terminem wypowiedzenia. Ta sama zasada działa w drugą stronę — podmiot przyjmujący także może zakończyć praktykę z dnia na dzień, jeśli jest bezpłatna.

Czy praktyka absolwencka odbiera status osoby bezrobotnej?

Nie. Odbywanie praktyki absolwenckiej nie powoduje utraty statusu osoby bezrobotnej i nie trzeba się wyrejestrowywać z urzędu pracy — należy jedynie okazać umowę właściwemu powiatowemu urzędowi pracy. Jeśli jednak świadczenie przekracza połowę minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2026 r. więcej niż 2403 zł brutto miesięcznie, wypłata zasiłku dla bezrobotnych zostaje wstrzymana.