Referencje w CV — czy dodawać sekcję i co w niej napisać

Ten tekst jest częścią przewodnika Jak napisać CV w 2026? Kompletny poradnik krok po kroku.

Referencje w CV to osobna sekcja z danymi osób, które mogą potwierdzić Twoją pracę: imię i nazwisko, stanowisko, firma, relacja służbowa i kontakt. Wzorzec „podaj trzy osoby z telefonem” pochodzi z rynku anglosaskiego i w polskiej rekrutacji zwykle nie działa: zabiera miejsce doświadczeniu, a rekruter i tak nie może z tych numerów swobodnie skorzystać. Poniżej znajdziesz kryteria decyzji, cztery gotowe warianty zapisu i przepisy, które przesądzają sprawę. Ten artykuł nie jest poradą prawną.

Czy trzeba dodawać sekcję referencji do CV, jeśli ogłoszenie o tym nie wspomina?

Nie — jeśli ogłoszenie nie prosi o dane osób polecających, sekcji referencji w CV nie zakładasz. Art. 22(1) § 1 Kodeksu pracy, w brzmieniu nadanym ustawą z 21 lutego 2019 r. wdrażającą RODO (Dz.U. 2019 poz. 730), zawiera zamknięty katalog danych, których pracodawca może żądać od kandydata: imię i nazwisko, datę urodzenia, dane kontaktowe wskazane przez kandydata oraz — gdy jest to niezbędne do pracy określonego rodzaju — wykształcenie, kwalifikacje zawodowe i przebieg zatrudnienia. Danych osób trzecich w tym katalogu nie ma, więc pracodawca nie może ich od Ciebie żądać, a brak sekcji referencji nigdy nie jest formalnym brakiem w aplikacji.

Sekcję dodajesz w trzech sytuacjach i tylko w nich:

• ogłoszenie wprost prosi o referencje albo o kontakt do osób polecających,
• formularz aplikacyjny pracodawcy ma osobne pola na referentów,
• masz pisemną zgodę konkretnej osoby, a jej nazwisko jest realnym atutem w tej branży.

W każdym innym przypadku te wiersze lepiej oddać wynikom z ostatniej pracy — sekcja przepisana z zagranicznego wzoru to dokładnie ten typ mechanicznej kalki, który trafia na listę najczęstszych błędów w CV.

Czy pisać w CV „referencje dostępne na życzenie”, czy to już przeżytek?

Nie pisz tego — formuła „Referencje dostępne na życzenie” nie wnosi do CV żadnej informacji, bo możliwość dostarczenia referencji na prośbę jest domyślnie zakładana. Zdanie zajmuje wiersz, nagłówek i odstęp, czyli realnie trzy linie, i nie zmienia decyzji rekrutera o niczym. Zamiast niego przygotuj sobie cztery warianty i użyj tego, który pasuje do sytuacji.

Gdzie umieścić referencje w CV i ile osób podać

Jeśli już podajesz referencje, wpisz je jako ostatnią sekcję dokumentu, poniżej wykształcenia, umiejętności i dodatkowych informacji w CV, i ogranicz się do dwóch osób, o ile pracodawca nie wskazał innej liczby. Nie wstawiaj ich do stopki ani na boczny margines i nie mieszaj z opisem stanowisk: referencje nie należą do treści, którą pracodawca czyta w pierwszej kolejności, a układ sekcji opisuje szerzej poradnik o tym, co powinno zawierać CV.

Liczba osób to nie kwestia gustu, tylko arytmetyki miejsca. Pełny wpis jednego referenta to cztery–pięć wierszy: imię i nazwisko, stanowisko, firma, relacja służbowa oraz kontakt. Trzech referentów zajmuje więc około 20 wierszy — mniej więcej ćwierć strony A4 zabraną sekcji, w której powinien znaleźć się opis doświadczenia zawodowego z liczbami. Dlatego nawet te dwie osoby trzymaj w osobnym pliku, dopóki pracodawca o nie nie poprosi.

Czy mogę podać w CV numer telefonu byłego szefa? Co na to RODO?

Możesz, ale najpierw uprzedź tę osobę i podaj wyłącznie kontakt służbowy. Zgodnie z odpowiedzią UODO podstawą przetwarzania danych osoby udzielającej rekomendacji jest art. 6 ust. 1 lit. f RODO, czyli prawnie uzasadniony interes administratora związany z możliwością wykorzystania informacji zawartych w treści referencji — odrębna zgoda samego referenta nie jest do tego konieczna. To jednak nie oznacza, że rozdawanie cudzych numerów jest neutralne.

Sprawę przesądzają dwa inne przepisy RODO. Art. 14 RODO nakłada obowiązek informacyjny na administratora, który pozyskał dane nie od osoby, której dotyczą: informację trzeba przekazać w rozsądnym terminie, najpóźniej w ciągu miesiąca, a gdy dane mają służyć komunikacji z tą osobą — najpóźniej przy pierwszym kontakcie. Twój były przełożony dowie się więc, że jego numer krąży po rekrutacjach. Z kolei art. 5 ust. 1 lit. c RODO każe ograniczyć dane do tego, co niezbędne — wysyłanie kontaktu do trzech referentów do każdego pracodawcy już na etapie aplikacji trudno z tą zasadą pogodzić.

Praktyczny wniosek jest prosty: podawaj adres e-mail i telefon służbowy, nigdy prywatną komórkę, i wpisz relację służbową, żeby rekruter wiedział, o co może pytać. Zasady przetwarzania Twoich własnych danych to osobny temat, który rozstrzyga klauzula RODO w CV.

Czy rekruter może zadzwonić do mojego byłego pracodawcy bez mojej wiedzy?

Nie — rekruter nie może bez Twojej wiedzy zwrócić się do poprzedniego pracodawcy ani o opinię o Tobie, ani o zakres Twoich zadań. Wytyczne Prezesa UODO „ABC rekrutacji” stanowią wprost, że źródłem informacji dotyczących przebiegu pracy zawodowej powinien być sam kandydat, a potencjalny pracodawca nie może zwrócić się do poprzedniego pracodawcy o informacje, jakie zadania realizował kandydat, ani o opinię o nim. Samo złożenie referencji przez kandydata też nie uprawnia rekrutera do kontaktu z podmiotem, który je wystawił.

To odbiera sens głównemu argumentowi za sekcją referencji: trzy numery w dokumencie niczego nie przyspieszają, skoro rekruter i tak nie może po prostu wybrać numeru i wypytać o Ciebie byłego szefa. Rozmowa referencyjna odbywa się za Twoją wiedzą i na ustalonych zasadach — jak ją przygotować, opisuje poradnik o tym, jak zdobyć referencje do pracy.

Czym referencje różnią się od świadectwa pracy i listu polecającego?

Referencje to nieformalny, dobrowolny dokument z oceną pracy, świadectwo pracy to obowiązkowy dokument o ściśle określonej treści, a list polecający to po prostu inna nazwa referencji. Pracodawca ma bezwzględny obowiązek wydać świadectwo pracy w dniu ustania stosunku pracy, a gdy to niemożliwe — w ciągu 7 dni od tego dnia (art. 97 § 1 Kodeksu pracy).

Katalog treści świadectwa zamyka rozporządzenie MRPiPS z 30 grudnia 2016 r. (Dz.U. 2016 poz. 2292), więc proszenie byłego szefa o „dobrą opinię w świadectwie” jest bezcelowe — na ocenę nie ma tam rubryki. Pełną listę tego, co musi się w nim znaleźć, wyjaśnia tekst o tym, co zawiera świadectwo pracy.

Co wpisać w referencjach, gdy nie masz doświadczenia — student, staż, pierwsza praca?

Nic — bez historii zatrudnienia sekcji referencji nie zakładasz, bo nie masz czego nią podeprzeć. Opiekun praktyk czy promotor pracy dyplomowej to sensowni referenci, ale ich nazwiska i telefony trzymasz w osobnym pliku, a w CV zajmujesz to miejsce treścią, której rekruter faktycznie szuka: projektami, wolontariatem, narzędziami i kursami.

Zamiast pustej sekcji dodaj krótki cel zawodowy w CV, który wyjaśni, na jakie stanowisko aplikujesz i co potrafisz dziś. Cały układ dokumentu dla osoby bez stażu opisuje krok po kroku poradnik jak napisać CV, a gotową strukturę takich sekcji znajdziesz w kreatorze.

Czy rekomendacje na LinkedIn zastępują sekcję referencji w CV?

Tak, i jest to wariant bezpieczniejszy, bo nie ujawnia w dokumencie cudzego numeru telefonu. Sekcja „Rekomendacje” pojawia się na profilu dopiero wtedy, gdy sam udzielisz rekomendacji lub otrzymasz nieukrytą; liczba próśb o rekomendację nie jest limitowana, a profil publiczny pokazuje liczbę osób polecających i maksymalnie dwie otrzymane rekomendacje.

W CV wystarczy jeden wiersz z adresem profilu w nagłówku z danymi kontaktowymi — rekruter sam sprawdzi, kto i w jakich słowach Cię polecił. Zanim wpiszesz adres, uporządkuj profil na LinkedIn, żeby nazwy stanowisk i daty zgadzały się z tym, co jest w dokumencie.

Checklista

Częste pytania

Czy pracodawca ma obowiązek wystawić mi referencje?

Nie. Żaden przepis prawa pracy nie zobowiązuje pracodawcy do wystawienia referencji ani listu polecającego — art. 98 Kodeksu pracy, który nakazywał wydanie opinii o pracy, został uchylony ze skutkiem od 2 czerwca 1996 roku. Obowiązkowe jest wyłącznie świadectwo pracy, wydawane w dniu ustania stosunku pracy, a gdy to niemożliwe — w ciągu 7 dni od tego dnia.

Czy trzeba pytać byłego szefa o zgodę na podanie jego danych w CV?

Formalnie odrębna zgoda referenta nie jest podstawą przetwarzania jego danych przez pracodawcę — UODO wskazuje tu art. 6 ust. 1 lit. f RODO, czyli prawnie uzasadniony interes administratora. Praktycznie jednak uprzedź każdą osobę, którą chcesz podać: rekruter, który pozyska jej dane, ma wobec niej obowiązek informacyjny z art. 14 RODO, więc telefon i tak nie zostanie tajemnicą.

Ile osób podać jako referencje?

Tyle, ile wskazał pracodawca — jeśli nie wskazał nic, wystarczą dwie osoby przygotowane w osobnym pliku i wysłane dopiero na prośbę. Reguła „trzy, maksymalnie pięć” pochodzi z rynku amerykańskiego i brytyjskiego; w polskich ogłoszeniach sekcja referencji w CV nie jest standardem.

Czy „referencje dostępne na życzenie” to błąd w CV?

To nie błąd merytoryczny, tylko pusty wiersz. Możliwość dostarczenia referencji na prośbę jest domyślnie zakładana, więc zdanie nie wnosi do dokumentu żadnej nowej informacji i zajmuje miejsce, które lepiej wykorzystać na konkretny wynik z ostatniej pracy.

Czy do CV dołączać skan referencji jako załącznik?

Nie przy pierwszej aplikacji. Pisemne referencje wysyła się jako osobny plik PDF dopiero wtedy, gdy pracodawca o nie poprosi — zwykle po rozmowie kwalifikacyjnej. Skan jest obrazem, więc doklejony do pliku z CV nie zostanie odczytany tekstowo przez system rekrutacyjny i tylko powiększa załącznik, który w części formularzy aplikacyjnych ma limit rozmiaru.